Unia Europejska powstała z Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali, powołanej na podstawie traktatu paryskiego w 1951 r. Sygnatariuszami tegoż traktatu były kraje: Belgia, Holandia, Luksemburg (kraje Beneluksu), Niemcy Zachodnie (RFN), Francja i Włochy. Celem tej organizacji (określanej w skrócie EWWiS) było utworzenie wspólnej puli produkcji węgla i stali. Miało to zapobiec wojnie gospodarczej. Było to urzeczywistnienie planu opracowanego przez Jeana Monneta, a upowszechnionego przez francuskiego ministra spraw zagranicznych Roberta Schumana (osoby niezwykle ważnej dla całej Unii Europejskiej). 9 maja 1950 Schuman przedstawił propozycję utworzenia zorganizowanej Europy twierdząc, że jest to niezbędne do utrzymania pokojowych stosunków między krajami Starego Kontynentu. Propozycja ta, znana jako Deklaracja Schumana, jest uważana za początek dzisiejszej Unii Europejskiej, która potem wybrała dzień 9 maja za Dzień Europy (jest on hucznie świętowany praktycznie we wszystkich kraja członkowskich). Brytyjczycy zostali zaproszeni do uczestnictwa, ale odmówili, aby nie rezygnować z narodowej suwerenności.
W ślad za EWWiS poszły próby utworzenia (co ciekawe przez te same kraje) Europejskiej Wspólnoty Obronnej i Europejskiej Wspólnoty Politycznej. Celem EDC było ustanowienie wspólnej europejskiej armii pod wspólną kontrolą. Celem był to by Niemcy Zachodnie mogły się ponownie bezpiecznie uzbroić i stawić czoła radzieckiemu zagrożeniu. EPC miała być początkiem federacji państw europejskich, jednak francuskie Zgromadzenie Narodowe odmówiło ratyfikowania traktatu EDC. Doprowadziło to do zaniechania pomysłu, a potem odłożenia na półkę także EPC. Idea obu instytucji żyje jednak, choć w zmodyfikowanej formie, w późniejszych opracowaniach, jak Europejska Współpraca Polityczna, filar o nazwie Wspólna Polityka Zagraniczna i Bezpieczeństwa ustanowiony przez traktat z Maastricht, czy Europejskie Siły Szybkiego Reagowania, obecnie w trakcie formowania. Warto również wspomnieć o kolejnej, bardzo ważnej dla powstania Unii Europejskiej wspólnoty – Europejskiej Wspólnocie Energii Atomowej (European Atomic Energy Community). Została ona powołana do życia w 1958 r. Euratom miał z kolei połączyć narodowe zasoby nuklearne tych krajów. Głównymi celami tej organizacji było wspólne (pokojowe oczywiście) wykorzystanie energii jądrowej, rozwój badań, ustalenie jednolitych norm ochrony radiologicznej.